Hợp đồng và bài học về niềm tin

Gần đây công ty tôi có một tình huống xảy ra mà có thể là bài học cho nhiều công ty trẻ, đặc biệt là những công ty chưa để ý nhiều đến vấn đề cam kết hay hợp đồng.

Chuyện là công ty tôi có thuê một bạn cựu nhân viên làm theo kiểu hợp đồng part-time và làm từ xa. Do công việc này ở công ty tôi lúc đó đặc thù không ai có thể làm, và lại lúc có lúc không, trong khi bạn này cũng chưa có đi làm ở đâu cả nên công ty tôi mới nói chuyện để nhờ bạn làm giúp một số công việc khi có nhu cầu. Nguyên tắc là công ty không cam kết sẽ có việc thường xuyên, và bạn đó cũng không cam kết sẽ có thể làm nhiều giờ mà tuỳ vào bạn đó tự sắp xếp.

Vì là nhân viên cũ, cũng là chỗ quen biết nhau nên mọi thứ chủ yếu thương lượng đều qua nói miệng. Khi nào Khách hàng có nhu cầu, công ty tôi sẽ liên hệ nhờ bạn đó làm. Khi nhận được thanh toán của Khách hàng thì chúng tôi sẽ chi trả lại cho bạn đó theo mức thù lao đã thoả thuận (theo giờ), mức chi trả này có thể nói là khá cao so với mặt bằng chung.

Bạn đó cũng làm việc khá tốt nên Khách cũng hài lòng với chất lượng công việc. Có một giai đoạn chúng tôi cũng có khá nhiều việc cho bạn đó làm, nhưng cũng có lúc hầu như không còn việc gì cho bạn đó cả. Bạn đó cũng hiểu đặc thù công việc dạng này sẽ như vậy nên hai bên cũng vui vẻ như vậy với nhau.

Mọi chuyện thay đổi bất ngờ khi công ty tôi quyết định tuyển một bạn làm công việc này full-time tại công ty. Bạn nhân viên cũ thì chỉ có thể làm từ xa và lại từng mong đợi một mức lương cao, vì vậy rõ ràng lựa chọn tuyển người mới in-house làm việc tại công ty với một mức lương phù hợp, trong khi khả năng lại không thua kém bạn kia bao nhiêu, là một quyết định rất hợp lý về mặt kinh doanh.

Sau khi đã tuyển được nhân viên in-house, tôi mới thông báo cho bạn đó rằng công ty đã vừa tuyển được một nhân viên in-house để làm công việc này, do đó nếu có Khách hàng nào hiện tại có nhu cầu gì tiếp thì bạn nhân viên in-house sẽ tiếp nhận làm tiếp, công ty cũng sẽ không còn việc cho bạn đó nữa.

Có vẻ vì trước giờ tuy công việc part-time không liên tục nhưng công ty giới thiệu cho bạn cũng khá ngon, thù lao hấp dẫn, nên khi nghe được tin này, bạn đó đã đưa ra một quyết định không ngờ: thông báo tạm ngưng hợp tác với công ty và liên hệ với các khách hàng để đi làm riêng với họ. Lý do bạn ấy nói là những Khách hàng này là nhờ bạn làm tốt mới làm tiếp, giờ người khác tự nhiên vào làm tiếp với những KH này thì bạn thấy mình bị "cướp miếng ăn" (nguyên văn lời bạn đó). Bạn đó ngắt tất cả giao tiếp với công ty tôi.

Từ phía cá nhân, thật ra tôi phần nào hiểu cảm giác bạn này vì có lẽ xưa giờ công ty đã kiếm được công việc cho bạn đều đều và thu nhập đem lại cũng khá tốt so với phải đi làm ở 1 công ty nào đó, nên bạn ấy đã vô tình xem nó như nguồn thu nhập chính thay vì hiểu thoả thuận của 2 bên chỉ là một dạng part-time và chỉ làm khi công ty có nhu cầu. Cũng như khi công ty có công việc mà bạn đó bận việc cá nhân thì công ty cũng không thể ép bạn đó làm được. Mối quan hệ này là không có cam kết từ cả 2 phía.

Thế nhưng bạn đó lại quên mất 1 điều: những KH này là do công ty đưa cho bạn đó làm, chứ không phải do bạn tự kiếm ra, nên thực chất bạn cũng chỉ đang làm thuê cho công ty dựa trên yêu cầu của công việc. Việc bạn đó tự ý đi làm riêng với KH giống như là cướp KH của công ty chứ không chỉ đơn thuần là vì đã góp công sức làm cho KH nên có quyền đó.

Về phía KH thì cũng khó trách nếu họ chọn đi làm riêng với bạn nhân viên cũ, vì đối với họ, cái họ nhận được mới là quan trọng nhất, còn những vấn đề cá nhân của bạn đó với công ty không nên ảnh hưởng chất lượng công việc cho họ.

Trong trường hợp bạn này, tuy về mặt lý bạn đó đã sai, nhưng điều đáng tiếc nhất đó là chúng tôi đã không ký một hợp đồng rõ ràng với bạn đó khi làm, không có điều khoản gì ràng buộc bạn đó không được phép làm như vậy và do đó pháp luật không cấm. Do là chỗ quen biết với nhau, chỉ nói miệng nên kết cục là cũng chỉ có thể đành chịu, coi như mất đi một mối quan hệ chứ không thể tiến hành những hành động pháp lý nào khác với bạn đó.

Bài học tôi rút ra được là gì?

1. Luôn làm việc với nhau trên giấy tờ, không chỉ vì chỗ thân quen mà chúng ta chỉ thoả thuận miệng. Khi êm đẹp thì sẽ không có gì xảy ra, chỉ khi có vấn đề chúng ta mới thực sự cảm thấy giá trị của việc có giấy tờ. Vì vậy, nếu làm bất cứ điều gì liên quan tới tiền bạc và công việc, hãy có thoả thuận hợp đồng rõ ràng
2. Cần có điều khoản rõ ràng về việc không cạnh tranh hoặc lôi kéo, áp dụng cho toàn bộ nhân viên và đối tác. Rất nhiều tình huống khi nhân viên nghỉ họ có thể tìm cách tiếp xúc và kéo Khách hàng cũ qua làm việc cho họ. Trong những tình huống như vậy thật sự mình sẽ rất khó ngăn chặn vì Khách hàng họ luôn muốn được làm việc với bên thân quen. Thà đưa ra điều khoản ngay từ đầu rõ ràng 2 bên thay vì để mọi chuyện xảy ra rồi mới xử lý.

Tôi cũng được biết vài công ty nhỏ, công ty gia đình hoặc start-up có thể dựa vào những ràng buộc miệng hoặc quan hệ cá nhân để duy trì team, nhưng rất có thể tới một ngày bạn sẽ ước rằng mình đã từng có hợp đồng rõ ràng với mỗi cá nhân có liên hệ với công ty, để không phải đi xử lý những vấn đề nhạy cảm như tôi đã từng trải qua.