Bạn sẽ cảm thấy thế nào khi một ngày bạn trở thành CEO của một công ty gần 100 người?

Tôi cũng chỉ vừa mới chính thức làm CEO được vài tháng. Với tôi, đó là một cảm giác lẫn lộn giữa sự hồi hộp và phấn khích. Tôi muốn dùng nơi này để ghi lại nhật ký chặng đường tôi sẽ đi qua và những bài học tôi sẽ được học, từ đó chia sẻ lại cho mọi người.

Một chút vắn tắt về bản thân tôi: sau khi tốt nghiệp Đại học thì tôi đi làm khoảng 1 năm ở một công ty, sau đó tôi cùng 1 số người đồng nghiệp cùng nhau lập ra một công ty mới. Tuy công ty này tôi cùng sáng lập nhưng vị trí lãnh đạo là một anh lớn khác lớn hơn tôi cả về tuổi đời và tuổi nghề là người đảm nhận. Còn tôi chủ yếu thực hiện những việc được anh đó giao để phát triển công ty. Sau hơn 12 năm thì anh lớn đó chính thức rời vị trí và tôi lên thay thế. Có thể nói, tôi đã là một "nhân viên" trong hơn 12 năm.

Như vậy, tôi có được nhiều góc nhìn khác nhau trong những năm vừa qua. Tôi hiểu được là một nhân viên thì mình như thế nào, có những mong muốn gì. Đồng thời tôi cũng hiểu được phần nào khi làm quản lý hoặc lãnh đạo thì cần phải làm gì. Việc được đồng hành công ty từ khi chỉ có vài thành viên cho đến lúc hơn 100 người ở các vị trí khác nhau đem lại cho tôi rất nhiều trải nghiệm và bài học hữu ích.

Tất nhiên, không phải ngay lập tức tôi từ vị trí nhân viên bình thường được giao nhiệm vụ trở thành CEO, mà tôi cũng đã phải trải qua rất nhiều vị trí trung gian, xem như tập sự và một thời gian chuyển giao để chuẩn bị cả về kinh nghiệm lẫn tinh thần.

Dẫu vậy, thời điểm chính thức bạn trở thành CEO/lãnh đạo của cả công ty thì cũng có những điều chắc chắn sẽ khác đi.

Những thay đổi khi là CEO

Việc đầu tiên, đó là sẽ không còn ai giao task cho bạn cả.

À, mà nói vậy cũng không hoàn toàn chính xác, thực tế thì bạn vẫn đang làm việc do Hội đồng Quản trị của công ty và "công việc" là phát triển công ty. Tuy nhiên ở đây khía cạnh "công việc" đã không còn giống như khi bạn còn làm ở các vị trí khác.

Ví dụ nếu bạn đang là Trưởng phòng Kinh Doanh, bạn có thể được giao:

• Tháng này thực hiện chương trình A để tìm Khách hàng
• Báo cáo kết quả hàng tuần cho Giám đốc B
• Hỗ trợ team Marketing làm chương trình X
• ...

Tức về bản chất đây là những task cụ thể rõ ràng mà cấp trên giao cho bạn, và công việc của bạn là thực hiện trong nội hàm những task đó.

Khi đã thành CEO (đặc biệt với đặc thù công ty của tôi, khi tôi cũng là 1 thành viên của HĐQT), không ai kêu bạn phải làm thế này thế kia cả. Bạn phải là người tự suy nghĩ ra mình cần phải làm gì, tự giao task cho chính mình và nghĩ ra task để giao cho những người khác.

Bản thân tôi, khi trở thành CEO, ban đầu tôi cảm thấy như mình rất rảnh vì giờ tôi không phải báo cáo cho ai cả, tôi có thể tuỳ thích làm gì tôi muốn trong giờ. Nhưng hẳn đã là CEO thì không thể giống như một nhân viên bình thường (khi mà chỉ mong nhận càng ít việc càng tốt, cuối tháng lĩnh lương cho xong), tôi đã phải hỏi đi hỏi lại những câu như sau để tìm task cho mình:

• Có gì trong công ty chưa tốt cần thay đổi?
• Có quy trình nào cần loại bỏ?
• Làm thế nào để tăng quy mô công ty?
• Công ty sau vài năm nữa sẽ thế nào?

Tất nhiên, ngoài những task mang tính chiến lược cần suy nghĩ, vì hàng ngày tôi vẫn sẽ có những task cố định tôi tự đặt ra nhằm kiểm soát và điều hành công ty, ví dụ:

• Kiểm tra email để xem phản hồi của Khách hàng.
• Hôm nay đang có vấn đề gì bên dự án phát sinh, ai đang giải quyết, kết quả ra sao?
• Bên nhân sự đang có trường hợp nào cần xử lý không?
• Có tin nhắn gì tôi cần gửi mọi người hay không?
• ...

Điều thứ hai, tư duy về công việc cũng thay đổi

Tôi không còn trực tiếp xử lý nhiều task về chuyên môn hơn nữa, hay chính xác hơn là tôi chủ động muốn vậy.

Nói vậy không có nghĩa là bạn nên bỏ hẳn kiến thức chuyên môn đi, hoặc không bao giờ đụng tới những kiến thức đó nữa. Một lãnh đạo có chuyên môn vẫn sẽ rất hữu ích trong nhiều tình huống.

Nhưng vì giờ đây tôi cần nhiều thời gian hơn cho việc họp team, bàn chiến lược phát triển và ra quyết định, tôi quyết định phải hạn chế việc mình ngứa nghề mà nhúng ta vào những chuyên môn rất chi tiết. Ví dụ đôi khi tôi có thể thấy một dòng code nào đó làm khá chậm, thay vì giờ đây tôi sa đà nhảy vào sửa luôn thì có thể tôi sẽ phân cho 1 Tech Lead xử lý.

Dẫu vậy tôi cũng phải thừa nhận là mình vẫn chưa thể dứt bỏ hoàn toàn được. Có những tình huống khi cảm thấy mình trực tiếp làm, không quá tốn thời gian mà có thể giúp giải quyết 1 vấn đề rất nhanh cho nhiều người thì tôi sẽ làm luôn. Có lẽ cũng là một cái về lâu dài tôi cần thay đổi.

Điều thứ ba: cách đồng nghiệp nhìn mình

Thực tình mà nói, từ trước tới giờ chủ trương khi đi làm của tôi là "hoà đồng". Tôi luôn muốn được mọi người nhìn nhận như là một đồng nghiệp hoà thuận, có thể cùng nhau chia sẻ buồn vui hoặc thoải mái nói chuyện với nhau.

Tuy nhiên, phải thừa nhận rằng một khi tôi trở thành CEO thì điều đó ít nhiều đã thay đổi. Ví dụ như có thể một ai đó bỗng nhiên sẽ hạn chế đi ăn trưa với bạn dù trước đó vẫn hay đi cùng nhau, hoặc một nhóm sẽ đi chơi chung với nhau mà không còn bạn nữa.

Nếu bạn không chuẩn bị điều này từ đầu, có thể bạn sẽ cảm thấy tệ đó. Điều tốt nhất bạn có thể làm là hãy cố gắng vẫn duy trì được quan hệ hoà đồng với những người trong cùng cấp với bạn (ví dụ như những người trong Hội đồng quản trị, hoặc Ban quản lý). Còn bạn hãy bỏ qua suy nghĩ rằng mọi nhân viên đều sẽ thân thiết với bạn, dù bạn có tốt tới đâu.

Những khó khăn cho một CEO mới

Thứ nhất, cảm giác không biết đâu là "đúng/sai" khi đưa ra quyết định.

Vì là một CEO mới còn thiếu cả kinh nghiệm về tuổi nghề và tuổi đời, tôi đã phải đối mặt với nhiều bài toán yêu cầu tôi phải quyết định dù thực sự không có ranh giới đâu là đúng hay sai cả. Nhiều khi nó chỉ dựa vào "trực giác".

Ví dụ: Phải chốt mức tăng lương cho một nhân viên, hay khi xem xét một đơn xin nghỉ phép dài ngày của một manager.

Khi làm chuyên môn kỹ thuật, chúng ta phân định rất rõ như thế nào là đúng, thế nào là sai. Nhưng cả 2 trường hợp trên thật ra không có đúng hay sai tuyệt đối, mà vấn đề chỉ là cân bằng giữa lợi ích của công ty và nhân viên. Nhưng thế nào là "cân bằng"? mình có nên đáp ứng yêu cầu của họ vì đó là một nhân viên tốt (vì nếu không họ sẽ nghỉ), nhưng nếu đáp ứng thì bị hiệu ứng dây chuyền thì sao?, v.v.. Có rất nhiều câu hỏi mà không có đáp án sẵn có cho bạn.

Đây có lẽ cũng chính là điều khó khăn nhất, và bạn sẽ gặp nó thường xuyên. Những quyết định bạn đưa ra giờ đây không đơn thuần A đúng B sai nữa, mà sẽ là tổng hợp việc phân tích hàng chục yếu tố khác nhau để đi đến một kết luận bạn "cảm thấy" là có vẻ đúng nhất tại thời điểm đó.

Thứ hai, cảm giác cô đơn khi quyết định

Đúng vậy, nếu như trước kia bạn có thể có cả team xem xét quyết định hợp lý không thì giờ đây quyết định của bạn là định hướng và bạn sẽ tự mình đưa ra. Có thể bạn có đội ngũ đồng hành hỗ trợ, nhưng quyết định sau cùng vẫn sẽ là do chính bạn mà thôi. Trong nhiều trường hợp, mọi người sẽ đưa ra nhiều lựa chọn để cho tôi là người quyết định cuối cùng, nghĩa là tôi phải đóng vai trò chốt hạ.

Thứ ba, phải chứng tỏ mình dù mình cũng chỉ đang học

Khi trở thành CEO, bạn mặc nhiên được xem người có quyền lực cao nhất trong công ty, là người quyết định công ty sẽ thành công hay thất bại. Chính vì vậy, bạn sẽ không muốn bị mọi người đánh giá là "yếu đuối" hay "kém cỏi". Điều này đặt ra mâu thuẫn nội tại tôi phải vượt qua: dù chưa có nhiều kinh nghiệm nhưng đôi khi tôi phải có những quyết định mà tỏ ra là điều đó rất đúng, ngay cả khi bản thân vẫn còn chút nghi ngờ về nó.

Thứ tư, tự mình dí chính mình

Giờ đây không có ai ở sau lưng thúc đẩy nên nếu bạn thiếu ý chí thì dễ dàng rơi vào tình trạng: làm cầm chừng hoặc nửa vời cho xong. Với CEO có kinh nghiệm thì đây có thể không là vấn đề, nhưng nếu bạn là 1 công ty gia đình hoặc 1 công ty nhỏ gần đây và chưa có kinh nghiệm điều hành, đây là một điều phải hết sức lưu ý. Bản thân như tôi khi trở thành CEO phải luôn tự ý thức rằng: công việc của mình giờ đây không phải chỉ là làm 8h/ngày như nhân viên khác mà mình đang làm những việc để có thể phát triển công ty, vì những mục đích cao cả hơn thay vì chỉ là nhận lương hoặc tiền thưởng khác. Chỉ khi đặt ra mục tiêu như vậy mình mới cảm thấy đủ động lực và ý chí để tự mình đi tiếp mà không cần ai phải cầm gậy dí phía sau.

Tổng kết lại, với tôi, CEO không phải là đích đến hay mục tiêu, nó chỉ là một vị trí để giúp tôi hiện thực hoá những điều tôi ấp ủ thực hiện nhằm đem đến những điều lớn lao hơn, cho cả bản thân tôi và những người xung quanh. Đó mới là động lực chính để tôi làm công việc này, dù rằng không phải lúc nào mọi thứ cũng toàn màu hồng như nhiều người nghĩ.

Tôi cũng phải tập thói quen lắng nghe nhiều hơn trước khi vội vàng lao vào giải quyết, trừ khi đó là một tình huống khẩn cấp.

Điều quan trọng nhất là thái độ: tôi chấp nhận mình chỉ là một CEO gà mờ, nhưng luôn giữ thái độ học hỏi. Sẵn sàng chuẩn bị cho việc sẽ có lúc mình đưa ra quyết định sai lầm và học bài học của riêng mình.